Giriş
Ýetginjeklik döwri — oglanlaryň çagalykdan uly ýaşly adamyň bedenine geçýän döwrüdir. Bu döwürde olaryň bedeninde we psihikasynda uly üýtgeşmeler bolýar. Oglanlaryň sesi galyňlaşýar, ýüzlerinde we bedenlerinde tüýler peýda bolýar, tohum öndürmek prosesi başlanýar we gyzlara bolan gyzyklanma artýar. Şeýle hem bu döwürde oglanlar gijeki tohum dökülmegi, ýagny “çyg düýş” (“wet dream”) ýaly täze ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
1. Ýetginjeklik döwrüniň başlanmagy we onuň sebäpleri
Ýetginjeklik döwri oglanlarda köplenç 9-14 ýaş aralygynda başlaýar. Bu döwürde beýnide ýerleşýän gipofiz mäzi tarapyndan “gonadotrop” gormonlary (FSH we LH) öndürilýär. Bu gormonlar tohumlyk mäzlerine (testis) täsir edýär we testosteron gormonyň derejesi ýokarlanýar.
Testosteron — oglanlarda ýetginjeklik döwrüniň esasy gormony bolup, şu aşakdaky üýtgeşmeleri döredýär:
- Bedeniň çalt ösmegi,
- Myşsalaryň kuwwatlanmagy,
- Sesiň galyňlaşmagy,
- Ýüzde, goltugyň aşagynda we çatalbada tüýleriň ösmegi,
- Tohum öndürmegiň başlanmagy.
2. Tohum öndürmek we onuň biologiki manysy
Tohum (spermatozoid) öndürmek — oglanlaryň köpelmek ukybynyň ösmeginiň alamatydyr. Bu ýagdaý köplenç 11-15 ýaş aralygynda başlaýar. Her oglanyň tohum öndürip başlamagynyň wagty onuň genetikasyna, iýmitlenmegine, saglygyna bagly bolup biler.
Bedende tohum öndürilmegi bilen oglanlaryň tohum mäzleri işläp başlaýar. Bu ýagdaý olaryň biologiki taýdan geljekde ata bolmaga taýýar bolýandygyny görkezýär.
3. Gyzlara bolan gyzyklanmanyň artmagy
Testosteron derejesiniň ýokarlanmagy diňe bedeni däl, eýsem psihika hem täsir edýär. Şonuň üçin ýetginjek oglanlarda gyzlara gyzyklanma artýar. Bu tebigy ýagdaýdyr.
Oglanlar bu döwürde köplenç romantiki duýgulary başdan geçirýärler, täze gatnaşyklar baradaky pikir edýärler. Bu psihologiki üýtgeşmeler olaryň şahsyýet ösüşi üçin hem möhüm bolup durýar.
4. Gijeki tohum dökülmesi (“Wet Dream”)
Gijeki tohum dökülmesi (spermarche) — ýetginjek oglanlarda ýatyrka tohum dökülmesidir. Bu ýagdaý köplenç gije ýüze çykýar we köplenç gyjyndyryjy düýşler bilen bilelikde bolýar. Spermarche oglanlaryň tohum öndürip başlandygynyň ilkinji alamatlarynyň biridir.
Bu ýagdaý sagdyn, tebigy we bedeniň köpelmäge taýýar bolýandygynyň görkezijisidir. Käbir oglanlarda bu ýagdaý ýygy-ýygydan bolup biler, käbirlerinde bolsa düýbünden bolman biler — bularyň ikisi hem kadaly ýagdaýlardyr.
Bu näme üçin bolýar?
Bedende testosteron derejesi ýokarlananda tohum öndürýän mäzler (testisler) tohum öndürmäge başlaýar. Beden tohum bilen dolup başlanda, ol öz-özünden gyjynmak arkaly boşadylýar.
5. Psihologiki we ruhy ähmiýeti
Bu döwürde oglanlaryň käbiri utaňjaňlyga , ýalňyzlyga ýa-da tersine haýasyzlyga sezewar bolýar. Ene-atalaryň, mugallymlaryň we lukmanlaryň bu döwri dogry düşündirmegi möhümdir:
- Beden üýtgemeleri tebigy ýagdaýdyr,
- Gyzlara gyzyklanma biologiýa taýdan düşündirililmeli
- Gijeki tohum dökülmesi beden saglygynyň bir bölegidir,
- Her bir oglanyň ösüş tizligi özboluşlydyr — käbirleri ir, käbirleri bolsa giç ýetginjeklik döwrüne girýärler.
6. Netije
Oglanlaryň ýetginjeklik döwri — biologiki, psihologiki we ruhy taýdan uly ähmiýetli döwürdir. Bu döwürde olaryň tohum öndürmegi, gyzlara bolan gyzyklanmanyň artmagy we gijeki tohum dökülmeleri adaty we sagdyn ösüşiň alamatlarydyr. Bu meseleler barada açyk we dogry maglumat bermek olaryň bu döwri rahat we howpsuz geçirmegine ýardam eder.
Çeşmeler:
